تبلیغات
محیط زیست ما ...
 
 
 
انجمن علمی محیط زیست دانشگاه عمران و توسعه

هواكره چیست؟

نویسنده : عضو انجمن | تاریخ : 10:43 ق.ظ - دوشنبه 30 فروردین 1395

نویسنده: شبنم کرمی


ما بر روی كره زمین و در كره ای از هوا زندگی می كنیم. به همان شكل كه آبزیان دریا، دور تا دور آن ها را آب فرا گرفته

است، ما را نیز هوا در بر گرفته است. اما ما هوا را نمی بینیم! زمانی كه باد می وزد تنها می توانیم آن را حس كنیم. اما

واقعاً این پوشش هوا كه در زیر آن،  زندگی می كنیم و آن را هواكره می نامیم تا كجا ادامه دارد؟ آیا می توان دقیقاً

ضخامت هواكره را اندازه گیری كرد؟

در پاسخ باید گفت كه اندازه گیری ضخامت هواكره كاری بس دشوار است. زیرا هواكره یك دفعه به پایان نمی رسد

بلكه كم كم رقیق می شود و سرانجام ناپدید می گردد اما می توان گفت كه:

%99 از هواكره در فاصله 30 كیلومتری از سطح زمین قرار دارد.

هواكره نیز مانند دریاها و پوسته زمین، معدنی سرشار از مواد شیمیایی است و ظرفی برای دور ریختن مواد شیمیایی

زاید نیز به شمار می آید. ما به هنگام تنفس، سوزاندن سوخت ها و اجرای فرآیندهای صنعتی گوناگون از برخی گازها

موجود در هواكره استفاده می كنیم.

ب) هوا، تنفس و ادامه زندگی

دانشمندان معتقدند كه هواكره فعلی، مدت ها پس از پیدایش آب روی زمین تشكیل شده است. اما با این حال هوا و

آب هر دو، ادامه زندگی گیاهان و جانوران را امكان پذیر كرده است.

توجه ( 1) : یك نقش مهم هواكره، فراهم آوردن گاز اكسیژن مورد نیاز برای تنفس انسان و جانوران است.

توجه ( 2): یك نقش دیگر مهم هواكره، فراهم كردن گاز كربن دی اكسید مورد نیاز برای عمل فتوسنتز گیاهان است.

 

نوع و درصد گازهای موجود در هوای دم و بازدم

با توجه و دقت به اجزای سازنده هوای دم و بازدم و تركیب درصد اجزای آن ها، می توانیم نتایج مهمی به دست آوریم

كه اكنون آن ها را بررسی می كنیم.



نتایج:

1 - بیشترین تركیب درصد در هوای دم و بازدم مربوط به نیتروژن می باشد.

2 - بیشترین اختلاف (تفاوت) تركیب درصد در هوای دم و بازدم مربوط به اكسیژن می باشد.

3 - كمترین اختلاف (تفاوت) تركیب درصد در هوای دم و بازدم مربوط به نیتروژن

می باشد.

4 - در هوای بازدم نسبت به هوای دم میزان نیتروژن و اكسیژن كاهش یافته و بر میزان كربن دی اكسید و بخار آب

افزوده گردیده است.

گیاهان برای ادامه زندگی خود به یك منبع همیشگی از كربن دی اكسید نیازمندند، تا از راه فتوسنتز مواد غذایی مورد

نیاز خود را بسازند، هواكره این نیاز ضروری آن ها را تأمین می كند.

توجه: دانشمندان فتوسنتز و تنفس را مكمل یكدیگر می دانند. علت در این است كه گیاهان با عمل فتوسنتز،O2‍‍C

هواكره را جذب می كنند و به جای آنO2 پس میدهند. انسان برعكسO2 را از هوا می گیرد وCO2 پس می دهد.

سئوال: فرض كنید كه به طور میانگین در هر دقیقه 14 بار نفس می كشید و در هر بارنیم لیتر هوا را به شش های خود

وارد می كند. الف) با این حساب در هر دقیقه چند لیتر هوا تنفس می كنید؟ ب) در این مدت چند لیتر گاز اكسیژن به

شش های شما وارد می شود؟

اجزای سازنده هواكره

اجزاء سازنده هواكره به چهار دسته تقسیم می شوند.

1 - اجزاء اصلی: بیشترین مقدار هواكره را دو عنصر نیتروژن و اكسیژن تشكیل داده است.

2 - اجزاء جزیی: بعد از اجزاء اصلی دو ماده آرگون و كربن دی اكسید از بقیه بیشتر دیده می شوند كه به

اجزاءی جزیی معروفند. (البته لازم به ذكر است مقدار آرگون از كربن دی اكسید نیز بیشتر است.)

3 - اجزاءی ناچیز هواكره

همانطور كه از نام آ نها مشخص است مقدار آن ها ناچیز است كه از جمله می توان به نئون(Ne)

آمونیاك (NH3 متان (CH4 كریپتون(Kr) و هلیم(He) اشاره كرد.

4 - اجزاءی بسیار ناچیز هواكره

اجزای ناچیز دیگری هم وجود دارند كه بر روی هم، فقط در حدود 0001/0 درصد ازحجم هواكره را تشكیل می دهند.

این اجزاء عبارتند از: (هیدروژن)، (اوزون)، (گوگرد دی اكسید)، (نیتروژن دی اكسید)

زنون) ) ،( كربن مونواكسید ) و( (نیتروژن مونواكسید)

توجه:افزون بر چهار حالت گفته شده (گازهای معرفی شده) نمونه های واقعی هوا ممكن است تا بیشتر از 5% رطوبت

داشته باشند. اگر چه در بیشتر مناطق بخار آب از 1 تا 3 درصد در حال تغییر است.

لایه های هواكره

به طور كلی هواكره به پنج ناحیه یا پنج قسمت، تقسیم بندی می شود. این نواحی از سطح زمین شروع شده و تا نزدیك خورشید ادامه پیدا می كند. اولین لایه یا نزدیك ترین لایه به سطح زمین تروپوسفر نام دارد.

 

لایه های هواکره

علاوه بر لایه‌های داخلی زمین، لایه‌هائی از هوا نیز اطراف زمین را احاطه نموده‌اند که همراه با زمین دارای گردش وضعی و انتقالی است. این لایه‌های هوا را به صورت کلی جو (اتمسفر) می‌نامند که ضخامت آن حداقل 2000 کیلومتر می‌باشد، سطح کرۀ زمین را پوشانده است و به لحاظ ویژگیهای هر ارتفاعی از نظر ترکیب هوا و خواص آن طبقه‌بندی شده است که عبارتند از:
1-    تروپوسفر که به ضخامت تقریبی 8 الی 15 کیلومتر اطراف زمین را فراگرفته است.
2-    استراتوسفر، که بالاتر از تروپوسفر قرار گرفته و تا ارتفاع 45 کیلومتری زمین امتداد داشته و گرد آن گسترده شده است.
3-    مزوسفر، که تا ارتفاع تقریبی 80 کیلومتر، امتداد داشته و به ضخامت 35 کیلومتر بالاتر از استراتوسفر گسترده شده است.
4-    ترموسفر، که از ارتفاع 80 کیلومتری تا 640 کیلومتری زمین ادامه داشته و به علت اینکه گازهای موجود در این طبقه از جو یونیزه شده و بدون بارالکتریکی می‌شوند، به این لایه یونیسفر نیز می‌گویند. در قسمت‌های پائینی این طبقه از جو، سنگهای آسمانی سوخته و ازبین می‌روند.
5-    اکسوسفر، این طبقه از جو، از ارتفاع 640 کیلومتر شروع شده و انتهای آن به درستی مشخص نیست ولیکن اثرات آن تا ارتفاع 8000 کیلومتری نیز یافت می‌شود.